Masaże

Wprowadzenie

Każdy kto w pracy terapeutycznej styka się lub stosuje w terapii masaż, zdaje sobie sprawy jakim fenomenem jest dotyk, w tym przypadku jego usankcjonowana forma dająca możliwości profilaktyki zdrowia, usprawniania oraz leczenia. W masażu posługujemy się wieloma terminami, jest wiele określeń i samych metod. Obecnie udokumentowanych jest około 30 metod masażu bądź metod profilaktyczno-terapeutycznych, w których masaż jest jednym z elementów. Wśród różnorodnej terminologii  najczęściej występuje podział ze względu na kryteria zastosowania masażu.

Dlatego też najczęściej mówi się  o masażu: leczniczym (usprawniającym, rehabilitacyjnym), kosmetycznym (pielęgnacyjnym, modelującym), relaksacyjnym (odprężającym, uspokajającym) oraz sportowym. Wyodrębniane nurty to masaż w odnowie psychosomatycznej czyli możliwość zastosowania masażu w profilaktyce i leczeniu zmian w tkankach miękkich wywołanych stresem lub też negatywnymi stanami emocjonalnymi. Do nowych nurtów należy też specyficzne zastosowanie masażu w medycynie estetycznej, zwłaszcza w profilaktyce i leczeniu defektów estetycznych W krajach anglojęzycznych obok pojęcia therapeutic massage – masaż leczniczy, stosują pojecie body work – określające różne metody „ pracy z ciałem’’ w tym i masażu. W innych krajach te same metody są zaliczane do tzw. innych metod fizykalnych a kończąc na zastosowaniu w psychoterapii.

Spotkać się można także z różnicowaniem masażu ze względu na pochodzenie, kraj lub regionu: metody orientalne, wschodnie, masaże azjatyckie: najbardziej znane to: Chiński Masaż klasyczny, akupresura, Tui-na, japońskie Shiatsu w tym Zen Shiatsu, Hinduski Masaż Głowy oraz Masaż Ayurwedyjski, ponadto mamy regionalne terminy takie jak: masaż Tybetański, Wietnamski, Malezyjski, Singapurski, Indonezyjski, Taiski (Yoga) Masaż, Singapurski oraz Egipski i Berberyjski. Odmienna grupę stanowią Masaże Polinezyjskie oraz tradycyjny Masaż w Tureckiej Łaźni.W wielu metodach terapeutycznych masaż jest częścią zabiegu, bywa też odwrotnie, niektóre metody masażu zawierają elementy ćwiczeń a nawet terapii manualnej. Nie jest to bynajmniej przyczyną nieporozumień, wprost przeciwnie, świadczy o skali pojęcia które bierze swój rodowód od – fenomenu ludzkiego dotyku.

 

Teoria

Masaż to oddziaływanie na ustrój, za pomocą bodźca mechanicznego (ręce masażysty, przyrząd do masażu) w celu wywołania odczynów fizjologicznych w tkankach, narządach, i układach. Jest to terapia manualna wykonywana przez terapeutę, która ma na celu wpłynąć bezpośrednio lub pośrednio na przebieg spraw chorobowych. Oddziaływanie bodźcem mechanicznym na tkanki, polega na ich odkształcaniu i wpływaniu na ich strukturę, celem zadziałania nie tylko na układ ruchu tzn. na mięśnie, ścięgna, torebki stawowe, okostną, kości, lecz także zadziałanie na skórę, tkankę łączną, podskórną, zakończenia nerwowe w skórze, a pośrednio na narządy wewnętrzne. Na te ostatnie można wpłynąć bezpośrednio, wykonując ( masaż głęboki brzucha) lub pośrednio drogą odruchową przez istniejące połączenia układu nerwowego. Masaż jako element fizjoterapii stosowany jest w leczeniu wielu schorzeń i urazów. Cel oddziaływania: terapeutyczny, usprawniający, profilaktyczny, kosmetyczny, relaksacyjny, przyjemnościowy.

Masaż klasyczny jest  ręcznym zabiegiem fizykalnym, składającym się z 5 podstawowych ruchów: głaskań, rozcierań, ugniatań, ucisków, wibracji. Ruchy te powinny być wykonywane zawsze w wymienionej kolejności, czyli od najsłabszych do najmocniejszych przy czym kierunek ich wykonywania musi być zgodny z kierunkiem przepływu krwi żylnej i limfy. Wyjątkiem od tej reguły są jedynie oklepywania, których zadaniem jest pobudzenie krążenia w miejscu oklepywanym po przez zassanie krwi z miejsc położonych powyżej i poniżej obszaru oklepywanego, w związku z czym mogą one być wykonywane w obydwu kierunkach.

Głaskania – są to posuwiste ruchy, które w zależności od części ciała objętej masażem wykonuje się palcami lub całymi dłońmi, ściśle przylegającymi do masowanej powierzchni. Mają one na celu złuszczenie obumarłego naskórka rozgrzanie i otwarcie porów skórnych, dzięki czemu dochodzi do lepszego utlenowania i odżywienia tkanki skórnej oraz bezpośrednio pod nią leżącej tkanki łącznej. Głaskania rozpoczynają oraz kończą zabieg masażu klasycznego, ale w zależności od potrzeb mogą być one również wplatane pomiędzy pozostałe ruchy w trakcie zabiegu.

Rozcierania – to koliście lub spiralnie wykonywane ruchy obrotowe rąk, biegnące wzdłuż masowanego odcinka ciała. Wykonuje się je zazwyczaj opuszkami palców lub nasadą dłoni Celem rozcierań jest rozgrzanie i doprowadzenie do lepszego ukrwienia tkanki podskórnej oraz płycej położonych mięśni. Szczególnie przydatne są one w opracowaniu więzadeł i torebek stawowych. zwłaszcza w przypadku przykurczów gdzie zastosowanie głębokich rozcierań kolistych znacznie przyspiesza ich regenerację.

Ugniatania – polegają na przerabianiu tkanki mięśniowej pomiędzy kciukiem a czterema pozostałymi palcami ręki lub obu rąk naprzemiennie (ugniatania podłużne); albo na przekazywaniu fałdu mięśniowego z ręki prowadzącej do podążającej za nią (ugniatanie poprzeczne). Celem ugniatań jest usunięcie produktów przemiany materii z głębiej położonych grup mięśniowych (jak np.: kwas mlekowy), co pozwala przyspieszyć ich regenerację po wysiłku. W przypadku zaników mięśniowych i zwiotczeń stosuje się ugniatania o wyższej intensywności, co przyspiesza przyrost masy mięśniowej i pomaga powrócić mięśniom do naturalnej sprężystości.

Uciski – są ruchami podobnymi do ugniatań z tym że wykonuje się je jednocześni i mają one charakter ruchu przepychającego. Zadaniem tych ruchów jest przesunięcie produktów przemiany materii do głównych węzłów limfatycznych w celu szybszego ich wydalenia z organizmu.

Wibracje – polegają na wprowadzeniu w szybkie drgania masowanej części ciała i w zależności od jej powierzchni może być wykonywana palcami, jedną ręką lub oburącz. Ruch ten wykonany lekko, rozluźnia tkanki i wywołuje wrażenie relaksu. Mocne wibracje mają natomiast silne działanie pobudzające, co czyni je szczególnie przydatnymi w zwalczaniu zaników mięśniowych i porażeń wiotkich. Wibracje wydatnie przyspieszają przemianę materii w tkance podskórnej, co pomaga w spalaniu nadmiaru tkanki tłuszczowej oraz pozwala je wykorzystać do walki z tzw. cellulitis.

Może on być wykonywany suchymi rękami, co jest wskazane wówczas gdy stosuje się go jako wstęp do innych technik manualnych (np.: chiroterapia, masaż segmentarny); albo przy użyciu środków poślizgowych, które ułatwiają dotarcie do głębiej położonych tkanek i stosowane są przede wszystkim w masażu sportowym, relaksacyjnym oraz wyszczuplającym. Wymagania jakie stawia przed terapeutą masaż klasyczny dotyczą przede wszystkim sprawności manualnej i wyczulenia na dotyk. Ruchy powinny być wykonywane płynnie, miękko i pewnie, nie powinny pozostawiać przykrego wrażenia ścierania skóry, pieczenia, czy szczypania. Przygotowanie teoretyczne masażysty powinno obejmować gruntowną wiedzę z dziedziny anatomii i fizjologii człowieka, szczególnie uwzględniającą znajomość układów: kostnego, mięśniowego, nerwowego oraz krążenia

 

Podział

Masaże lecznicze są regularnymi zabiegami o charakterze leczniczym, rehabilitacyjnym, które można łączyć z rozmaitymi zabiegami fizjoterapeutycznymi lub gimnastyką leczniczą.

Masaż klasyczny leczniczy jest formą oddziaływania na organizm, która wykorzystuje bodźce mechaniczne głównie w postaci ucisku na tkanki w celu wywołania fizjologicznych odczynów. Stosowane chwyty, ruchy i techniki wywierają wpływ na tkanki i celem tego jest zadziałanie na układ ruchu (mięśnie, ścięgna, torebki stawowe, okostną, kości) oraz na skórę, tkankę łączną, tkankę tłuszczową, zakończenia nerwowe w skórze, a także na układ krwionośny i chłonny. Pośrednio działa on również na narządy wewnętrzne.

Masaż klasyczny jest stosowany w rehabilitacji leczniczej. Stanowi on jedną z metod fizjoterapeutycznych, której zadaniem jest przywrócenie sprawności uszkodzonych narządów. Stosuje się go również w celach profilaktycznych, zapobiega zaburzeniom ustroju. Jest jednym ze sposobów likwidowania stresu i jego skutków negatywnie wpływających na nasze samopoczucie i kondycję psychofizyczną. Usprawnia, wycisza, stabilizuje pracę organizmu, przyśpiesza rekonwalescencję, zapobiega zanikowi nieużywanych mięśni. Dzieli się na:- relaksacyjno-rozluźniający – pobudzający

 

Masaże specjalistyczne lecznicze:

– masaż segmentarny (łącznotkankowy, okostnowy): polega na działaniu bodźcem mechanicznym za pomocą odpowiednich technik na określone strefy unerwienia ciała. Dobierając odpowiednie techniki w zależności od rodzaju zmienionej chorobowo tkanki, a także i innych warunków, wpływamy za pośrednictwem układów: nerwowego i hormonalnego na chory narząd. Jest to masaż stosowany w celu świadomego oddziaływania na wszystkie tkanki i ich zmiany chorobowe. Oddziałuje on odruchowo na narządy wewnętrzne jamy brzusznej i klatki piersiowej po przez oddziaływanie na określone strefy ciała, które mają (w skórze, tkance podskórnej, łącznej, mięśniach) wspólne unerwienie z narządami wewnętrznymi. Jest skuteczny w zaburzeniach funkcjonalnych narządów wewnętrznych – usuwa zaburzenia funkcjonalne danego narządu.

– masaż limfatyczny: inaczej drenaż limfatyczny – zastosawanie odpowiednich rękoczynów pozwala na usprawnienie krążenia limfy przeciwdziałając powstawaniu chorób wywołanych jej zastojem, jak również likwidując obrzęki zastoinowe, zapalne, onkotyczne i chłonne. Pozwala także na usprawnienie przepływu limfy po przebytych chorobach zakaźnych i nowotworowych, przyspieszając powrót do zdrowia. Twórcą jest duński lekarz Emil Vodder. Opracowana przez Voddera metoda masażu była efektem 25 lat studiów i badań klinicznych. Vodder w swojej pracy stykał się z zaburzeniami gospodarki wodnej w mięśniach, ze zmianami skórnymi, z zaburzeniami w wydzielaniu błon śluzowych, zapaleniami zatok i innych. Zastosowanie drenażu  w tych schorzeniach bardzo szybko prowadziło do poprawy stanu zdrowia i w większości przypadków trwałego wyleczenia. Opublikowany w 1934 roku przez Voddera drenaż limfatyczny bardzo szybko zyskał uznanie i stosowany jest do dnia dzisiejszego zarówno jako masaż ogólny, jak i metoda pielęgnacji twarzy. W ostatnich latach drenaż limfatyczny przeżywa swój renesans. postępowania, jednak sam mechanizm oddziaływania

– masaż izometryczny: to masaż mięśni, napiętych w skurczu izometrycznym. Wskazania – obniżenie siły mięśni z różnych powodów np. opatrunku gipsowego, usuwanie zaników mięśniowych powstałych z nieczynności, unieruchomienia…

– masaż kontralateralny: przeprowadza się we wszystkich przypadkach, w których niemożliwe jest zastosowanie masażu na chorej kończynie, ze względu na przeciwwskazania, np. opatrunek gipsowy. Masaż wykonywany jest na kończynie zdrowej, co powoduje równoczesną aktywizację przepływu krwi w kończynie chorej. Oddziaływanie masażem na zdrową kończynę aktywizuje na stronie przeciwnej w ok. 30% przepływ krwi i bodźców nerwowych za pośrednictwem skrzyżowań naczynioruchowych odruchów fizjologicznych. Masaż łączy się z ćwiczeniami kontralateralnymi należącymi do ćwiczeń synergistycznych

– masaż centryfugalny dostawowy: jest to zabieg leczniczy stosowany po takich urazach i kontuzjach stawowych, jak stłuczenia, zwichnięcia, skręcenia, po urazach elementów okołostawowych – więzadła, ścięgna, torebki stawowe, mięśnie.

– masaż wibracyjny / pulsacyjny

– masaż punktowy / uciskowy

– masaż reflektoryczny

 

 

Masaż dzisiaj

Najwięcej prac w zakresie badania masażu związanych jest dzisiaj z jego wpływem na tkanki miękkie. Rejestrujemy opracowania metod, w których wykorzystuje się zarówno masaż klasyczny z elementami masaży punktowych. Nowy nurt to zastosowanie masażu w medycynie estetycznej oraz w odnowie psychosomatycznej. Po latach olbrzymiego zainteresowania sprzętem wspomagającym masaż, następuje radykalny powrót do manualnego – czyli wykonywanego ręcznie – masażu. Duży rozwój masażu zauważyć można w ośrodkach określanych jako: Wellnes, SPA a także w gabinetach kosmetycznych i oczywiście Gabinetach Masażu. Z prawdziwego rodzaju mozaiką masaży mamy do czynienia w kosmetyce. Rośnie zainteresowanie wykorzystaniem masażu w połączeniu z innymi zabiegami pielęgnacyjnymi na ciało.

Współczesna medycyna i psychologia popiera zastosowania masażu w profilaktyce tzw. chorób cywilizacyjnych oraz w terapii zmian w tkankach miękkich w wyniku długotrwałego stresu jak i negatywnych stanów emocjonalnych.

 

Historia

Pierwsze wzmianki o masażu przez niektórych badaczy wskazują na bardzo wczesne daty, jednak są one nieco wątpliwe pod względem historycznym. Zwolennicy tych teorii doszukują się wzmianek o masażu sięgających już 3 tysiąclecia przed nasza erą. Choć większość wzmianek pochodzi jednak ze znacznie późniejszego okresu, to zapewne pamięć o nich przetrwała w formie przekazów ustnych z jeszcze wcześniejszych lat.

2500 p.n.e. Sakkara-  Egipcjanie – opracowują refleksologię, nie znane są szczegóły ale informacje wskazują na znajomość tematu masażu stóp.

2000 p.n.e. – Pierwsze pisma dotyczące masażu, lub też jego elementów.

W Starożytnych Chinach plasują się sięgające ponad 3000 lat wstecz źródła o wzmiankach dotyczących masażu w dziełach: Kung- Fu z Tao Tse oraz Klasyczna Medycyna Wewnętrznego Żóltego Cesarza, najstarsze znane zapiski w których mowa o masażu.

Nei Ching – opisuje terapeutyczny dotyk lub jego elementy.

Ayurveda Indie – teksty o sztuce życia i zachowaniu zdrowia zawierające informacje o masażu, min. dotyczące jego zmysłowego wymiaru. Później – pierwsze badania tych tekstów i interpretacje Europejczyków spowodowały, błędne kojarzenie masaży ayurwedycznych – jako masaży natury erotycznej.

W tych kulturach i w tym okresie trudno jednak doszukiwać się wyodrębnionych metod masażu, był on raczej składową systemu leczenia obok: kąpieli, ziołolecznictwa, cwiczeń.

Udokumentowane wydarzenia:

Homer – wzmianki  o olejkach jako o środkach stosowanych w masażu.

776 p.n.e. Igrzyska Olimpijskie Grecja – zawodnicy stosują masaż przygotowujący do zawodów.

500 p.n.e.  – Herodicus –poleca ćwiczenia w celach leczniczych. Uważany jest za prekursora ćwiczeń medycznych.

460 – 380 p.n.e. – Hipokrates – stosuje techniki masażu w leczeniu, min. rozcieranie.

100 – 44 p.n.e. – Juliusz Cezar – korzysta z masaż w leczeniu neuralgii i epilepsji.

90 – p.n.e. – Chiny – pierwotne opracowania i rozwój akupunktury i akupresury.

100 – n.e. – Pierwsza szkoła masażu powstaje w Chinach.

130 – n.e. – 201 – Galen –  pierwsza książka o medycynie manualnej, zapiski dotyczą min. rozcierania w masażu  jako przygotowania do walki gladiatorów.

600-ne – lata n.e. Japonia – rozwój masażu jako praktyki pierwotnego masażu Anma.

U schyłku XIX i na początku XX w, pojawi się pojecie Shiatsu.

Od VIII w. datuje się także wzrost rozwoju medycyny w krajach arabskich, jednak stosowanie masażu było raczej domeną medycyny stosowanej na dworach.

Awicenna napisał: celem masażu jest wchłonięcie/regulacja produktów przemiany materii w mięśniach, nieusuniętych produktów przez ćwiczenia.

1368-1644 – Ming Dynastia – rozwój masażu w pediatrii i rozwój masażu Tui-na.

Medyczne – w ujęciu zachodnim, europejskim – doświadczenia z masażem:

Do XIII – XIV w. datuje się stosowanie na ziemiach Słowian pewnej formy łaźni z masażami i oklepywaniem za pomocą rózg w celu poprawy krążenia, ale w wiekach późniejszych wydaje się, iż obyczaj ten stopniowo zanikał.

Odrodzenie masażu w Europie:

1517-1590 – Ambroży Pare – Francja – wkład w świadome stosowanie masażu przede wszystkim u pacjentów po operacjach, leczonych ranach i amputacjach w wyniku działań wojennych.

1561-1621, Bacon Werulamski poparcie masażu względem zainteresowań ówczesną mechanoterapią.

1606-1672. Hoffman Friedrich – poparcie dla masażu jako naturalnej metody leczenia.

1813 n.e. –Per Henrik Ling – zakłada Centralny Królewski Instytut Gimnastyki w Szwecji. Później rozwija metodę masażu znanego jako masaż szwedzki.

1839-1909 Mezger Johan z Amsterdamu, uważany za twórcę masażu naukowego, uruchamia szkołę masażu klasycznego.

XIX w. W wyniku migracji ludności azjatyckiej, następuje wzrost zainteresowania orientalną medycyna, w tym także masażu.

1879 – Douglas Graham – opisuje Praktykę Lomi Lomi.

1894 – powstanie profesjonalnego stowarzyszenia masażu w Wielkiej Brytanii,

1895 – Zygmunt Freud – stosuje masaż w leczeniu histerii – postuluje o stosowaniu masażu jako metody wspomagającej leczenie niektórych schorzeń psychosomatycznych.

XX w. Na początku wieku dzięki Tamai Tempak, datuje się rozwój współczesnego Shiatsu w Japonie i oddzielenie go od tradycyjnej praktyki masażu Anma. Następuje adaptacja starej sztuki do współczesnych wymogów fizjologii.

1913 – dr Wiliam Fitzgerald odkrywa na nowo i opisuje schemat refleksiologii – nazywanej Terapią Strefową. Pózniej Eunice Ingham i dr J.S. Riley badli rozwinęli refleksoterapię, pod jej imieniem funkcjonuje obecnie jeden z najbardziej spójnych systemów refleksoterapii.

1918 – wzrasta zainteresowanie masażem i ćwiczeniami w celu rehabilitacji ofiar II Wojny.

1929 Elizabeth Dicke – w Niemczech – opracowuje i publikuje specjalistyczną metodę masażu tkanki łącznej- stosując strefy odruchowe.

1932 Duński fizjolog Emil Voder – po latach badań opracowuje i publikuje Manualny Drenaż Limfatyczny.

1930 – Stanley Leif – opracowuje terapię nauromięśniową.

1952- Janet Travell opracowuje Trigger Points.

1960—te pierwsze prace Idy Rolf- (Rolfing) – Inegracja Posturalna.

1978 –Soma Neuromięśniowa Integracja opracowana przez Billa Williamsa ucznia Idy Rolf.

Lata 70-te w wyniku ocieplenia stosunków międzynarodowych są początkiem prawdziwej ekspansji i rosnącego zainteresowania metodami chińskimi w tym masażem i akupresurą.

Polskie akcenty:

W okresie zaborów wielu Polaków zajmuje się masażem, powstają pierwsze opracowania, często – z oczywistych względów – kojarzone jednak z obywatelami innych krajów.

Izydor Zabłudowski – twórca oryginalnej metody masażu – europejskiej sławy profesor Uniwersytetu w Berlinie, kierownik Uniwersyteckiego Zakładu Masażu Leczniczego.

Wzrost zainteresowania masażem w lecznictwie i rehabilitacji  podobnie jak w całej Europie nastąpi w Polsce jednak w latach 20-tych XX w. W okresie międzywojennym masaż wchodzi do szpitali oraz powstających gabinetów fizjoterapii. Powstają także pierwsze polskie opracowania i modyfikacje masażu min. dzięki M. Kosińskiemu oraz J. Zaorskiemu.

W tym okresie choć bardziej jako alternatywne rozwiązania zauważa się wzrost korzystania z masażu nie tylko w lecznictwie, rehabilitacji ale także w celu relaksacji i ówczesnej odnowy biologicznej w kurortach. Ponadto pojawiają się pierwsze wzmianki o pozytywnym wpływie masażu w leczeniu otyłości.

W okresie powojennym II W.W. wzrasta zainteresowanie masażem w rehabilitacji.

W okresie tym, powstają pierwsze polskie książki o masaż.

1953 – Polska, Kraków – powołanie Ośrodka Rehabilitacyjnego dla Niewidomych – pierwsza szkoła kształcąca masażystów w Polsce, najpierw kursy a następnie w 1980 – zostaje przekształcona w Medyczne Studium Zawodowe – Wydział Masażu Leczniczego. Od lat 70 –tych wielu jej absolwentów pracuje poza granicami kraju. Powstaje także Sekcja Masażystów Niewidomych, pierwsze stowarzyszenie masażystów w Polsce.

1980-te, w Polsce rośnie zainteresowanie masażami orientalnymi, choć nie ma jeszcze ukierunkowanych szkoleń, adepci tej sztuki czynią wielkie postępy.

1990-te pierwsze prywatne szkoły i kursy masażu klasycznego i naturalnych metod.

1990-te wzrost zainteresowania masażami w aspekcie kosmetycznym i w relaksacji, masaż gości coraz częściej na targach kosmetycznych, odnowy biologicznej, Spa.

1990 –te, pierwsze publikacje dotyczące masażu autorstwa Adama Zborowskiego, stanowiące dzisiaj kanon najlepszych podręczników o masażu.

Od 1992 roku – wzrasta zainteresowanie Polinezyjskimi Masażami.

1994 – pierwsze informacje dotyczące: masażu w standardzie body work, dzisiaj znanego jako metoda: Integracyjnego Masażu Bodywork – łącząca aspekt relaksacyjnego i leczniczego masażu w terapii zmian w tkankach miękkich powstałych w wyniku stresu.

1997 – I Targi Edukacyjne Masażu w MSZ w Krakowie. Początek współpracy pomiędzy różnymi środowiskami zajmującymi się masażem: leczniczym, relaksacyjnym, kosmetycznym.

2003 – 50 lat  Krakowskiej Szkoły Masażu.

 

W tekście wykorzystano także fragmenty artykułu Piotra Szczotki 

www.imbw.pl